Wypadanie włosów jest częścią naturalnego cyklu, ale wyraźne przerzedzenie, nagłe ogniska bez włosów lub utrata utrzymująca się przez wiele tygodni wymagają oceny lekarskiej. Przyczyny mogą obejmować stres, niedobory, zaburzenia hormonalne, choroby skóry głowy, predyspozycje genetyczne i działanie leków.
Dlaczego włosy wypadają?
Włos przechodzi trzy podstawowe fazy. Anagen to okres wzrostu, który zwykle trwa od 3 do 6 lat i obejmuje około 80–85% włosów na głowie. Katagen jest krótką fazą przejściową, trwającą około 1–2 tygodni. Następnie włos przechodzi w telogen, czyli fazę spoczynku trwającą zwykle 2–4 miesiące. Po niej wypada, a mieszek może rozpocząć produkcję nowego włosa.
Codzienna utrata około 50–100 włosów najczęściej mieści się w granicach fizjologii. Liczba widoczna podczas mycia nie zawsze odzwierciedla rzeczywiste tempo wypadania, ponieważ przy rzadszym czesaniu włosy, które już wypadły, pozostają uwięzione we fryzurze. Niepokój powinny wzbudzić przede wszystkim widoczne przerzedzenie, poszerzenie przedziałka, cofanie się linii włosów lub nagłe ogniska wyłysienia.
Jak rozpoznać najczęstsze typy łysienia?
Sam wygląd utraty włosów nie wystarcza do postawienia diagnozy, ale może wskazywać kierunek dalszego badania. Inaczej przebiega łysienie związane z miniaturyzacją mieszków, inaczej nagłe łysienie plackowate, a jeszcze inaczej rozlane wypadanie po chorobie lub silnym stresie.
| Typ łysienia | Główne przyczyny | Charakterystyczne objawy |
|---|---|---|
| Androgenowe | Predyspozycje genetyczne i działanie androgenów, zwłaszcza DHT | U mężczyzn zakola i przerzedzenie na czubku głowy, u kobiet poszerzenie przedziałka i rozlane przerzedzenie |
| Plackowate | Reakcja autoimmunologiczna skierowana przeciw mieszkom włosowym | Nagłe, gładkie, okrągłe lub owalne ogniska bez włosów, czasem także utrata brwi i rzęs |
| Telogenowe | Stres, gorączka, szybka utrata masy ciała, niedobory, poród, leki | Rozlane i zwykle przejściowe zwiększenie wypadania, często opóźnione o kilka tygodni lub miesięcy względem czynnika wywołującego |
| Bliznowaciejące | Przewlekły stan zapalny, choroby autoimmunologiczne, urazy lub niektóre infekcje | Utrata mieszków, zmiany zapalne, łuska, ból lub świąd, czasem bliznowacenie skóry |
Wypadanie warto odróżnić od łamliwości. Przy łamliwości włosy urywają się na długości, są krótsze, suche i kruche, natomiast przy wypadaniu tracony jest cały włos wraz z częścią znajdującą się w mieszku. Oba problemy mogą jednak występować równocześnie, na przykład po intensywnym rozjaśnianiu i częstym stosowaniu wysokiej temperatury.
Choroby i zaburzenia hormonalne jako przyczyny wypadania
Tarczyca, androgeny i zmiany związane z wiekiem
Niedoczynność i nadczynność tarczycy mogą zaburzać cykl włosa i powodować równomierne przerzedzenie na całej głowie. Podobny obraz bywa związany z innymi zaburzeniami hormonalnymi. U kobiet szczególnej oceny wymagają objawy takie jak nieregularne miesiączki, nasilony trądzik czy nadmierne owłosienie, ponieważ mogą wskazywać na zaburzenia androgenowe, w tym zespół policystycznych jajników.
Łysienie androgenowe wynika z połączenia predyspozycji genetycznych i wrażliwości mieszków na androgeny. Dihydrotestosteron, czyli DHT, może prowadzić do ich stopniowej miniaturyzacji. U mężczyzn najczęściej pojawiają się zakola i przerzedzenie w okolicy wierzchołka, u kobiet zwykle poszerza się przedziałek, a włosy przerzedzają się na szczycie głowy.
Spadek estrogenów po porodzie może wywołać łysienie poporodowe. Zwiększone wypadanie pojawia się zwykle po kilku tygodniach lub miesiącach i często ustępuje samoistnie. Podobne znaczenie mogą mieć zmiany hormonalne w okresie menopauzy.
Choroby autoimmunologiczne i skóry głowy
W łysieniu plackowatym układ odpornościowy atakuje okolice mieszków włosowych. Typowym objawem są nagłe, gładkie ogniska bez włosów. Choroba może współistnieć z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi, na przykład chorobami tarczycy. Wymaga oceny dermatologicznej, szczególnie gdy ogniska szybko się powiększają lub pojawiają się także w obrębie brwi i rzęs.
Wypadanie mogą nasilać również grzybica skóry głowy, łuszczyca i łojotokowe zapalenie skóry. Świąd, zaczerwienienie, łuszczenie, krosty lub bolesność nie powinny być leczone wyłącznie kosmetykami. W łysieniu bliznowaciejącym zapalenie niszczy mieszki, dlatego szybka diagnoza ma znaczenie dla zachowania włosów.
Do chorób ogólnoustrojowych, które mogą mieć związek z przerzedzeniem, należą między innymi cukrzyca, choroby wątroby i nerek, celiakia oraz choroby przebiegające z wysoką gorączką. Po infekcji lub ciężkim stresie rozlane wypadanie może pojawić się z opóźnieniem, gdy większa liczba włosów przechodzi do telogenu.
Niedobory, dieta i inne czynniki wewnętrzne
Włosy potrzebują między innymi żelaza, cynku, selenu, miedzi oraz składników z grupy witamin B. Niedobory mogą wynikać z restrykcyjnej diety, niedożywienia, obfitych miesiączek, ciąży, zaburzeń wchłaniania lub chorób jelit. Przy podejrzeniu niedoboru żelaza ocenia się nie tylko jego stężenie, ale również ferrytynę, która odzwierciedla zapasy tego pierwiastka.
Nie każdy problem z włosami oznacza niedobór witamin. Przyjmowanie dużych dawek preparatów bez potwierdzenia wskazań nie musi pomóc, a czasem może zaburzać wyniki badań lub wywoływać działania niepożądane. Suplementację powinno się dopasować do wyników i przyczyny problemu.
Stres, leki i pielęgnacja
Silny lub przewlekły stres, niedobór snu, szybkie odchudzanie i intensywne obciążenie organizmu mogą przesunąć większą liczbę włosów z fazy wzrostu do telogenu. Wypadanie bywa wtedy widoczne dopiero po kilku miesiącach od trudnego wydarzenia. Sam stres nie wyjaśnia jednak każdego przypadku, dlatego przy utrzymujących się objawach potrzebna jest diagnostyka.
Wypadanie może być także działaniem niepożądanym leków. Dotyczy to między innymi niektórych leków przeciwkrzepliwych, beta-blokerów, leków przeciwtarczycowych, przeciwpadaczkowych, immunosupresyjnych, fibratów, retinoidów, leków przeciwdepresyjnych i cytostatyków. Nie wolno samodzielnie odstawiać terapii. Podejrzenie związku czasowego należy omówić z lekarzem prowadzącym.
Na uszkodzenie włosa, łamanie i czasem łysienie trakcyjne wpływają czynniki pielęgnacyjne. Szczególnie znaczenie mają:
- ciasne kucyki, koki, warkocze i przedłużanie włosów,
- częste prostowanie, suszenie bardzo gorącym powietrzem i używanie lokówki,
- intensywne rozjaśnianie, trwała ondulacja i agresywne zabiegi chemiczne,
- mocne szarpanie podczas mycia, wycierania ręcznikiem lub czesania.
Kiedy trzeba zgłosić się do lekarza?
Wizyta u lekarza jest szczególnie wskazana, gdy wypadaniu towarzyszą następujące sygnały:
- nagłe, wyraźnie odgraniczone ogniska bez włosów,
- szybko poszerzający się przedziałek lub widoczne przerzedzenie skóry głowy,
- ból, pieczenie, świąd, łuszczenie, krosty albo bliznowacenie,
- utrata brwi, rzęs lub włosów w innych okolicach ciała,
- osłabienie, bladość, zaburzenia miesiączkowania, spadek masy ciała lub objawy choroby tarczycy.
Pierwszym kontaktem może być lekarz rodzinny, który zbierze wywiad i zleci podstawowe badania. Diagnostyką chorób włosów i skóry głowy zajmuje się przede wszystkim dermatolog. Trycholog nie jest z definicji lekarzem, dlatego może pomóc w ocenie pielęgnacji, ale nie powinien zastępować konsultacji medycznej.
Jak wygląda diagnostyka wypadania włosów?
Rozpoznanie wymaga ustalenia czasu początku problemu, jego dynamiki, rozmieszczenia oraz możliwych czynników wywołujących. Przydatne jest zapisanie daty rozpoczęcia wypadania, przebytej infekcji, dużego stresu, zmiany diety, porodu oraz wszystkich stosowanych leków i suplementów. Lekarz może wykonać trichoskopię, czyli dermatoskopową ocenę skóry głowy i mieszków włosowych.
Zakres badań zależy od objawów. W diagnostyce często rozważa się:
- morfologię krwi,
- TSH, a w razie wskazań także fT4 i inne parametry tarczycy,
- ferrytynę i żelazo,
- glukozę, zwłaszcza przy objawach zaburzeń metabolicznych,
- cynk, selen lub wybrane witaminy, gdy wywiad wskazuje na ryzyko niedoboru.
Przy podejrzeniu łysienia androgenowego lekarz może zlecić ocenę androgenów. Przy zmianach zapalnych lub podejrzeniu infekcji potrzebne bywają badania mikrobiologiczne, a w trudnych przypadkach trichogram albo biopsja skóry głowy. Wyniki należy interpretować w połączeniu z badaniem, a nie traktować jako samodzielny test wskazujący jedną przyczynę.
Co zrobić przed wizytą?
- Obserwuj, od kiedy wypada więcej włosów i czy problem jest rozlany, czy ograniczony do konkretnych miejsc.
- Zapisz przebyte infekcje, gorączkę, operacje, poród, silny stres, zmianę masy ciała i diety z ostatnich miesięcy.
- Przygotuj listę leków, suplementów i zabiegów wykonywanych na włosach.
- Umów konsultację z lekarzem, jeśli wypadanie utrzymuje się, nasila lub towarzyszą mu objawy skórne i ogólne.
Dlaczego nie warto leczyć się wyłącznie na własną rękę?
Leczenie zależy od przyczyny. Przy niedoborze żelaza potrzebne może być uzupełnienie tego pierwiastka i znalezienie źródła niedoboru, przy chorobie tarczycy leczenie hormonalne, a przy łysieniu androgenowym dermatolog może rozważyć między innymi minoksydyl. Łysienie autoimmunologiczne, bliznowaciejące i infekcje wymagają odrębnego postępowania.
Suplementy, wcierki i domowe maski nie zastąpią rozpoznania choroby podstawowej. Mogą poprawić wygląd łodygi włosa, ale nie odwrócą procesu niszczenia mieszka ani nie wyleczą zaburzeń hormonalnych. Najbezpieczniejsza droga to ocena dermatologiczna, celowane badania i terapia dobrana do rozpoznania.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nasilonego lub nagłego wypadania włosów skonsultuj się z lekarzem, najlepiej dermatologiem.